Faترخیص کالا از گمرک؛ مراحل، مدارک، هزینه‌ها و مدت زمان ترخیص
ترخیص کالا از گمرک فقط به تحویل گرفتن محموله و پرداخت هزینه‌های گمرکی ختم نمی‌شود. گاهی پیچیدگی‌هایی پیش می‌آید و اگر از قبل اقدامات لازم را انجام نداده باشید، ممکن است با دردسر روبه‌رو شوید. بهتر است قبل از شروع کار، با نکات و شرایطش آشنا باشید تا مشکلات گمرکی کمتری برایتان پیش بیاید.
ترخیص کالا از گمرک چیست؟
ترخیص کالا مجموعه اقداماتی است که برای گرفتن مجوز خروج کالا از گمرک انجام می‌شود. بررسی اسناد، تعیین تعرفه و ارزش گمرکی، گرفتن مجوزهای لازم، ارزیابی کالا و پرداخت حقوق و عوارض از بخش‌های اصلی این کار هستند البته مسیر ترخیص برای همه کالاها یکی نیست. نوع کالا، ارزشش، کشور مبدأ، گمرک محل ورود و مجوزهای مورد نیاز می‌توانند روند کار را عوض کنند. برای بعضی کالاها هم تأییدیه سازمان‌هایی مثل سازمان ملی استاندارد، وزارت بهداشت، غذا و دارو یا جهاد کشاورزی لازم است.
مراحل ترخیص کالا از گمرک
- بررسی کالا پیش از خرید
بهتر است اولین بررسی‌ها را قبل از نهایی کردن خرید انجام دهید. باید مشخص شود کالا با چه HS Code وارد می‌شود، آیا ورودش محدودیتی دارد و چه مجوزهایی ممکن است لازم باشد. HS Codفقط برای تعیین تعرفه نیست، در بعضی موارد همین کد در تعیین مجوزهای لازم برای واردات هم نقش دارد. حتی دو محصول که از نظر ظاهری شبیه هم هستند، ممکن است به‌خاطر تفاوت در کاربرد یا مشخصات فنی، در ردیف تعرفه‌ای متفاوتی قرار بگیرند.
۲. خرید کالا و دریافت اسناد
بعد از نهایی شدن معامله، فروشنده معمولاً پروفرما اینویس را می‌دهد. مشخصات کالا، تعداد، قیمت و شرایط معامله در این سند نوشته می‌شود. بعد از خرید هم باید مدارک تجاری و حمل را بگیرید و با هم تطبیق دهید. فاکتور تجاری، Packing List، بارنامه و در صورت نیاز گواهی مبدأ و بیمه‌نامه از مدارک رایج این مرحله‌اند. در حمل دریایی، ترخیصیه، مانیفست و اطلاعات مربوط به کانتینر هم مهم هستند.
۳. ثبت سفارش
اطلاعات کالا، تعداد، ارزش، کشور فروشنده و کشور سازنده در سامانه جامع تجارت ثبت می‌شود و مراحل مربوط به مجوزها و تأمین ارز هم پیگیری می‌شود.
۴. ورود کالا به گمرک
وقتی کالا به بندر، فرودگاه یا مرز زمینی می‌رسد، تشریفات گمرکی شروع می‌شود. قبض انبار، بارنامه، ترخیصیه و اطلاعات حمل در این مرحله بررسی می‌شوند. در محموله‌های کانتینری، وضعیت کانتینر را هم باید مدام پیگیری کنید. اگر ترخیص طول بکشد، علاوه بر تأخیر در تحویل، هزینه‌هایی مثل انبارداری و دموراژ هم بالا می‌رود.
۵. اظهار کالا
اظهار کالا یعنی ثبت رسمی اطلاعات محموله و اظهارنامه گمرکی در سامانه EPL . بعد از آماده شدن مدارک، اطلاعات محموله در این سامانه اظهار می‌شود. نوع و تعداد کالا، وزن، ارزش، کشور مبدأ و کد تعرفه از اطلاعات اصلی اظهارنامه هستند. تطبیق اطلاعات در این مرحله خیلی مهم است. مشخصات اظهارنامه باید با فاکتور، Packing List، بارنامه و خود کالای واردشده یکی باشد. اختلاف در تعداد، وزن یا مشخصات فنی می‌تواند باعث اصلاح اظهارنامه یا بررسی بیشتر پرونده شود.
مسیرهای سبز، زرد و قرمز گمرکی
بعد از اظهار، پرونده بر اساس سیستم مدیریت ریسک گمرک در یکی از مسیرهای سبز، زرد یا قرمز قرار می‌گیرد. مسیر سبز معمولاً فقط بررسی سیستمی و اسنادی دارد و کالا بدون ارزیابی فیزیکی ترخیص می‌شود. مسیر زرد بیشتر روی بررسی اسناد و اطلاعات اظهارنامه تمرکز دارد و معمولاً ارزیابی فیزیکی نمی‌شود. در مسیر قرمز، علاوه بر بررسی اسناد، خود کالا هم ارزیابی و با اطلاعات اظهارنامه تطبیق داده می‌شود. قرار گرفتن در مسیر زرد یا قرمز لزوماً به معنی تخلف نیست. این مسیرها بخشی از سیستم کنترل گمرکی هستند و انتخاب مسیر به شرایط و اطلاعات پرونده بستگی دارد.
تعیین تعرفه و ارزش گمرکی
انتخاب درست HS Code و تعیین ارزش کالا برای گمرک خیلی مهم است. اگر تعرفه اشتباه انتخاب شود، ممکن است هزینه و عوارض تغییر کند یا کالا به مجوزهای بیشتری نیاز پیدا کند. برای کالاهای تخصصی، نام تجاری همیشه برای شناسایی دقیق کافی نیست. ممکن است گمرک کاتالوگ، دیتاشیت، مدل یا مشخصات فنی را بخواهد. بهتر است این اطلاعات را از قبل آماده داشته باشید تا روند بررسی متوقف نشود.
مدارک مورد نیاز برای ترخیص کالا
مدارک لازم به نوع کالا، روش حمل و شرایط پرونده بستگی دارد. معمولاً این مدارک استفاده می‌شوند:
- کارت بازرگانی
- ثبت سفارش
- پروفرما اینویس و فاکتور تجاری
- Packing List
- بارنامه
- قبض انبار
- گواهی مبدأ، در صورت نیاز
- بیمه‌نامه حمل، در صورت وجود یا الزام
- مجوزهای قانونی مربوط به کالا
- کاتالوگ یا دیتاشیت برای کالاهای تخصصی
- ترخیص‌نامه، معرفی‌نامه یا وکالت‌نامه در صورت استفاده از ترخیص‌کار
هزینه ترخیص کالا
نمی‌شود برای ترخیص یک مبلغ ثابت گفت. هزینه نهایی به نوع کالا، HS Code، ارزش گمرکی، نرخ ارز، کشور مبدأ، گمرک محل ورود و مجوزهای لازم بستگی دارد. حقوق ورودی و مالیات بر ارزش افزوده از هزینه‌های اصلی‌اند، اما فقط این‌ها نیستند. انبارداری، تخلیه و بارگیری، خدمات بندری، آزمایش، گرفتن بعضی مجوزها، دستمزد ترخیص‌کار و حمل داخلی هم ممکن است روی هزینه نهایی اثر بگذارند.
در محموله‌های کانتینری، دموراژ را هم در نظر بگیرید. اگر کانتینر بیشتر از مدت مجاز پیش شما بماند، هزینه‌اش می‌تواند سنگین شود. بنابراین سرعت عمل در تکمیل مدارک و انجام تشریفات، فقط برای تحویل سریع‌تر نیست و روی هزینه نهایی هم تأثیر دارد. مدت زمان ترخیص کالا مدت زمان ترخیص به شرایط هر پرونده بستگی دارد و نمی‌شود برای همه یک عدد ثابت گفت. در پرونده‌های معمول، مسیر سبز حدود ۱ تا ۳ روز کاری، مسیر زرد حدود ۳ تا ۷ روز کاری و مسیر قرمز حدود ۵ تا ۱۰ روز کاری زمان می‌برد. این اعداد تقریبی‌اند و شرایط واقعی هر محموله می‌تواند فرق کند. نقص مدارک، اختلاف در ارزش یا تعرفه، نیاز به آزمایش، گرفتن مجوزهای تخصصی، شلوغی گمرک و حتی تأخیر در پرداخت هزینه‌ها می‌توانند مدت ترخیص را بیشتر کنند. دلایل رایج تأخیر در ترخیص چند مورد بیشتر از بقیه باعث معطلی کالا می‌شوند:
- ناقص بودن یا دیر رسیدن مدارک
- اشتباه در اظهارنامه
- انتخاب نادرست HS Code
- اختلاف در ارزش کالا
- عدم تطابق کالا با اسناد
- تأخیر در صدور مجوزها
- مشکل در ثبت سفارش
- نیاز به آزمایش یا بررسی تخصصی
- شلوغی گمرک یا بندر
- پرداخت نشدن به‌موقع هزینه‌ها
نکته‌ای که گاهی فراموش می‌شود این است که منشأ همه این مشکلات خود گمرک نیست. بعضی از آن‌ها از زمان خرید کالا شکل می‌گیرند. مثلاً اگر مشخصات فنی یک کالای تخصصی قبل از سفارش درست بررسی نشده باشد، ممکن است موقع اظهار معلوم شود تعرفه مناسب نیست یا کالا به مجوز دیگری احتیاج دارد.
چطور زمان و هزینه ترخیص را کمتر کنیم؟
ترخیص را از وقتی کالا به گمرک می‌رسد شروع نکنید. قبل از ارسال محموله، امکان واردات، HS Code و مجوزهای لازم را بررسی کنید و وضعیت ثبت سفارش، تأمین ارز و هزینه‌های احتمالی را هم در نظر بگیرید. مدارک را قبل از ارسال کالا با هم تطبیق دهید. مشخصات فاکتور، Packing List و بارنامه باید با کالای واقعی یکی باشد. همین بررسی ساده می‌تواند جلوی بخشی از اصلاحات و رفت‌وبرگشت‌های بعدی را بگیرد. اگر کالایتان تخصصی است، استفاده از تجربه کسی که با همان نوع کالا و تشریفات گمرکی‌اش آشناست می‌تواند کمک کند. هزینه‌ای که برای بررسی درست پرونده در اول کار می‌پردازید، معمولاً کمتر از هزینه‌ای است که یک اشتباه در مرحله ترخیص ایجاد می‌کند. خدمات ترخیص کالا در افروغ گستران خاورمیانه افروغ گستران خاورمیانه در زمینه بازرگانی و امور گمرکی فعالیت می‌کند و خدمات ترخیص کالا را از بررسی‌های اولیه تا انجام تشریفات و پیگیری خروج محموله دنبال می‌کند. این خدمات می‌تواند شامل مشاوره پیش از واردات، بررسی اسناد، بررسی تعرفه، شناسایی مجوزهای لازم، پیگیری ثبت سفارش و مجوزهای قانونی، برآورد هزینه‌های احتمالی و انجام تشریفات گمرکی باشد.
جمع‌بندی
ترخیص کالا از گمرک فقط به اظهار و پرداخت حقوق ورودی خلاصه نمی‌شود. از همان وقتی که تصمیم به خرید می‌گیرید، انتخاب تعرفه، بررسی مجوزها، آماده کردن مدارک و حتی انتخاب روش حمل می‌توانند روی ادامه مسیر اثر بگذارند. در عمل سه موضوع بیشتر از بقیه اهمیت دارند: انتخاب درست HS Code، کامل بودن مدارک و هماهنگی اطلاعات اسناد با کالای واقعی. اگر این موارد قبل از رسیدن محموله به گمرک بررسی شوند، احتمال توقف کالا، هزینه‌های اضافی و تأخیرهای غیرضروری کمتر می‌شود.
سؤالات متداول
ترخیص کالا از گمرک چه مراحلی دارد؟
به‌طور کلی مراحل شامل بررسی شرایط واردات، خرید و حمل کالا، ثبت سفارش، ورود به گمرک، اظهار در EPL، تعیین مسیر، بررسی اسناد و کالا، گرفتن مجوزها، پرداخت هزینه‌ها و در نهایت خروج محموله است.
مهم‌ترین مدارک ترخیص کالا چیست؟
کارت بازرگانی، ثبت سفارش، پروفرما، فاکتور تجاری، Packing List، بارنامه و قبض انبار از مدارک اصلی هستند. بسته به نوع کالا، گواهی مبدأ، بیمه‌نامه و مجوزهای قانونی هم ممکن است لازم باشند.
هزینه ترخیص کالا چگونه محاسبه می‌شود؟
هزینه نهایی به نوع کالا، HS Code، ارزش گمرکی، حقوق ورودی، مالیات و عوارض، انبارداری، خدمات بندری، مجوزها، حمل داخلی و دستمزد ترخیص بستگی دارد. در محموله‌های کانتینری، هزینه دموراژ هم باید در نظر گرفته شود.
ترخیص کالا چقدر زمان می‌برد؟
در پرونده‌های معمول، مسیر سبز حدود ۱ تا ۳ روز کاری، مسیر زرد حدود ۳ تا ۷ روز کاری و مسیر قرمز حدود ۵ تا ۱۰ روز کاری زمان می‌برد. این زمان‌ها قطعی نیستند و عواملی مثل نوع کالا، کامل بودن مدارک، مجوزهای لازم و وضعیت گمرک می‌توانند مدت نهایی را تغییر دهند.